Tại sao các nhà sản xuất toàn cầu lại đặt cược vào "căn cứ tiếp theo" của họ tại Việt Nam? Câu trả lời nằm ở những chi tiết nhỏ.

Trong hai năm qua, ít chủ đề nào gây xôn xao trong giới sản xuất hơn là "chuyển dây chuyền sản xuất sang Đông Nam Á".

Mở bất kỳ trang tin tức ngành nào, bạn cũng sẽ thấy điều này ở khắp mọi nơi: một gã khổng lồ điện tử hôm nay khai trương nhà máy mới trong khu vực, một công ty dệt may khác sẽ chuyển xưởng sản xuất đến đó vào ngày mai. Từ linh kiện điện thoại thông minh đến ghế sofa, từ quần áo thể thao đến phụ kiện kim loại — các công ty đa quốc gia đang chạy đua để tìm kiếm một “ngôi nhà thứ hai” cho hoạt động sản xuất bên ngoài Trung Quốc.

Một số người đi tìm kiếm cơ hội đầu tư ở Indonesia, số khác thì khảo sát các nhà máy ở Malaysia, nhưng một cái tên vẫn luôn thống trị bản đồ đầu tư: Việt Nam. Nhiều chủ doanh nghiệp không khỏi thắc mắc, “Tất cả đều là các quốc gia Đông Nam Á — tại sao tất cả các mũi tên trên bản đồ đều chỉ về Việt Nam?”

Để hiểu được điều đó, bạn cần nhìn nhận vấn đề một cách tổng quát hơn.

Trong năm năm qua, bối cảnh sản xuất toàn cầu giống như một chuyến tàu lượn siêu tốc. Đầu tiên là cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, khiến việc “bỏ tất cả trứng vào một giỏ” trở thành một trò chơi nguy hiểm. Sau đó, đại dịch và những biến động địa chính trị ập đến, và các quốc gia đột nhiên nhận ra chi phí thực sự của một chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Kết quả là gì? “Chuyển một phần sản xuất ra khỏi Trung Quốc” trở thành một chiến lược bắt buộc — và Đông Nam Á, đương nhiên, trở thành sân khấu cho cuộc đua mới này.

Nhưng với rất nhiều quốc gia tham gia trong khu vực, tại sao Việt Nam lại dẫn đầu – vượt qua cả Thái Lan, Indonesia hay Philippines?

Những lý do này khá dễ hiểu và rõ ràng.

1. Một chính phủ hoạt động với tốc độ của doanh nghiệp.

Việt Nam có chính sách mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài không gì sánh kịp trong khu vực. Trong thập kỷ qua, Việt Nam đã ký kết hơn chục hiệp định thương mại tự do – từ RCEP và CPTPP đến EVFTA với Liên minh châu Âu. Điều đó có nghĩa là gì? Các nhà máy đặt tại Việt Nam có thể xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường lớn như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Úc, thường được hưởng mức thuế bằng 0 hoặc thấp. Ngược lại, hệ thống thuế quan của Indonesia nổi tiếng là phức tạp, chi phí lao động của Malaysia đã tăng cao, và Philippines vẫn đang chật vật với cơ sở hạ tầng. Lợi thế của Việt Nam nằm ở sự rõ ràng trong chính sách – các nhà đầu tư nước ngoài thực sự có thể tính toán và lập kế hoạch dài hạn.

2. Địa lý và con người — một lợi thế kép hiếm có.

Vị trí địa lý của Việt Nam là một lợi thế tuyệt vời. Phía bắc giáp Quảng Tây của Trung Quốc, giúp việc nhập khẩu nguyên vật liệu trở nên dễ dàng. Phía nam giáp Biển Đông, với chuỗi cảng biển kết nối trực tiếp với các tuyến đường vận chuyển chính của châu Á. Hiệu quả logistics vượt trội so với nhiều nước láng giềng. Và rồi còn con người nữa. Độ tuổi trung bình của người Việt Nam dưới 32. Lực lượng lao động trẻ, kỷ luật, học hỏi nhanh và ngày càng được đào tạo bài bản. Công nhân trong các ngành gia công kim loại, ép phun hoặc lắp ráp điện tử có thể nhanh chóng thích nghi với các công nghệ mới và tiêu chuẩn chất lượng. Đối với các nhà sản xuất, đó không chỉ là tin tốt mà còn là một lợi thế cạnh tranh khổng lồ.

3. Chuỗi cung ứng đang bắt kịp nhanh chóng

Cách đây 5 năm, nhiều công ty còn do dự: “Việt Nam nghe có vẻ tuyệt vời, nhưng chúng ta sẽ phải nhập khẩu từng con ốc vít từ Trung Quốc.” Giờ thì khác rồi. Ngày nay, các cụm công nghiệp ở Bắc Ninh, Bình Dương và Hải Phòng đang phát triển mạnh mẽ. Các nhà cung cấp dụng cụ, linh kiện kim loại, sơn phủ và bao bì mọc lên xung quanh mọi nhà máy lớn. Trong các lĩnh vực như sản xuất đồ nội thất, trang thiết bị gia dụng và thiết bị văn phòng, sự hội nhập thượng nguồn và hạ nguồn của Việt Nam đã tăng tốc đáng kể. Việt Nam đang trở thành cái mà nhiều người gọi là “tiểu Trung Quốc” – quy mô nhỏ hơn nhưng ngày càng tự cung tự cấp.

4. Điểm cân bằng tối ưu giữa chi phí và sự tuân thủ

Đây là lý do thực tế nhất. Tại các vùng ven biển của Trung Quốc, chi phí sản xuất đã tăng lên trong nhiều năm, cộng thêm các mục tiêu trung hòa carbon và các quy định lao động nghiêm ngặt hơn. Các công ty đang rất cần một địa điểm có thể giữ chi phí ở mức hợp lý mà không ảnh hưởng đến chất lượng. Việt Nam nằm ngay tại điểm cân bằng đó. Các quy định về môi trường của Việt Nam rất chặt chẽ nhưng có thể dự đoán được — việc thực thi diễn ra đều đặn, không đột ngột. Chi phí lao động và đất đai vẫn cạnh tranh, nhưng tiêu chuẩn sản xuất vẫn cao. Đối với các công ty như chúng tôi — hoạt động trong lĩnh vực gia công kim loại, chế biến gỗ và ép phun sơn tĩnh điện — Việt Nam mang đến sự cân bằng hiếm có đó: chúng tôi có thể kiểm soát chi phí trong khi vẫn đáp ứng được những kỳ vọng khắt khe về chất lượng của khách hàng. Điều đó không chỉ là lý thuyết; mà là có thể đo lường được.

5. Một cơ hội toàn cầu

Từ góc nhìn quốc tế, Việt Nam đang ở thời điểm vàng. Rào cản thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã thúc đẩy các thương hiệu Bắc Mỹ tìm kiếm nhà cung cấp ngoài Trung Quốc. Trong khi đó, các công ty châu Âu và Nhật Bản đang theo đuổi các tiêu chuẩn ESG và phát triển bền vững — và các chính sách của Việt Nam hoàn toàn phù hợp với những ưu tiên đó. Đó là lý do tại sao Việt Nam không chỉ là một lựa chọn thay thế về chi phí hay một thiên đường thuế. Nước này đang trở thành một trung tâm tăng trưởng mới trong hệ thống sản xuất toàn cầu.

6. Cuộc cạnh tranh đang ngày càng gay gắt.

Cơ hội luôn thu hút mọi người. Một chuyến dạo quanh bất kỳ khu công nghiệp nào của Việt Nam ngày nay cũng đủ để thấy điều đó — mỗi tuần đều có các nhà máy mới mọc lên. Một số đến từ Trung Quốc đại lục, số khác từ Hàn Quốc, Nhật Bản hoặc Đài Loan. Tốc độ nâng cấp công nghiệp nhanh hơn gấp nhiều lần so với một thập kỷ trước. Lao động giá rẻ không còn là yếu tố duy nhất thu hút khách hàng; giờ đây, cạnh tranh xoay quanh mức độ tự động hóa, năng lực thiết kế, độ chính xác về thời gian giao hàng và chứng nhận môi trường. Những nhà máy có thể biến sản xuất truyền thống thành lợi thế cạnh tranh có hệ thống và tích hợp sẽ là những nhà máy tồn tại được trong cuộc tái cấu trúc này.

Đối với Top Performance Vietnam, sự chuyển đổi này chưa bao giờ chỉ đơn thuần là “di chuyển máy móc”. Đó là một sự nâng cấp hệ thống toàn diện — không chỉ mang đến các dây chuyền sản xuất mà còn cả hàng chục năm kinh nghiệm trong quản lý chất lượng và tích hợp đa quy trình. Từ nguồn gốc ở Đài Loan, đến sự phát triển trong kỷ nguyên sản xuất của Trung Quốc và giờ đây là Việt Nam, chúng tôi coi đất nước này là một nền tảng mới — một nền tảng hiệu quả về chi phí, thân thiện với chính sách và ngày càng được kết nối tốt hơn trong chuỗi cung ứng. Mười năm nữa, Việt Nam có thể không còn được gọi là “xưởng sản xuất của thế giới” nữa. Nó hoàn toàn có thể trở thành trung tâm thiết kế và sản xuất mới của châu Á.

Bởi vì điều thực sự định hình sự trỗi dậy của ngành sản xuất Việt Nam không chỉ là đất đai hay chính sách – mà là quyết tâm làm cho mọi thứ tốt hơn. Khi trật tự sản xuất toàn cầu đang được viết lại, Việt Nam không chỉ đứng ngoài quan sát. Chúng ta đang bước lên sân khấu chính, nắm giữ những quân bài của riêng mình, sẵn sàng tham gia cuộc chơi thực sự.